Het carillon in ere hersteld

Update nieuwsbericht 5 juli 2019

Na een ‘tijdloze periode’ zonder de klokken in de toren van het bestuurscentrum in Voorhout kan elke voorbijganger weer weten hoe laat het is. Een aantal weken geleden waren de uurwerken verwijderd voor onderhoud met als resultaat twee gapende gaten in het metselwerk. Het bladgoud op de wijzers is hersteld en de verlichting is vervangen. In de week van 7 oktober jl. zijn de klokken aan de noord- en zuidkant van de toren weer teruggeplaatst waarmee heel Voorhout dus weer bij de tijd kan zijn.
Tegelijkertijd met het werk aan de uurwerken is het carillon onder handen genomen. Na bezwaren van de HKV en een aangenomen motie van CDA en Groen Links in de gemeenteraad is B&W teruggekomen op een eerder besluit om afscheid te nemen van het carillon.
De firma Eijsbouts verving de hamers van de klokken en maakte de bellen schoon. De klokken zijn gezandstraald en het carillon is vanaf 11 oktober weer te horen. Daarbij klinkt vier keer per uur weer een vrolijk wijsje. (12 oktober 2019)

De HKV houdt pleidooi voor behoud carillon

De Historische Kring Voorhout (HKV) heeft op 4 juli jl. tijdens de raadsvergadering voor de Kadernota ingesproken. De vereniging heeft grote problemen met het voorstel van het college van B&W om het carillon in de klokkentoren op het Raadhuisplein buiten gebruik te stellen. Roestvorming wordt door het college als een van de redenen genoemd waardoor kostbaar herstel nodig is. Ook zijn er volgens het college klachten over geluidsoverlast van het klokkenspel.

Tijdens de raadsvergadering wordt, met het gedicht ‘Carillon’ dat Ida Gerhardt in 1941 schreef, helder gemaakt dat de carillonspel emotioneel kan zijn. In 1993 is de toren van het Bestuurscentrum verrijkt met 23 bronzen klokken met een totaalgewicht van 892 kilogram. Na initiële opmerkingen van omwonenden luidt de klok alleen de uren van zes uur in de morgen tot tien uur ’s avonds en speelt het carillon van acht uur ’s morgens tot zes uur ’s avonds. De HKV is van mening dat het carillon door verreweg het grootste deel van de inwoners wordt gewaardeerd. Voorhout is niet bepaald rijk gezegend met kunst in de buitenruimte. Kunst kent, net als monumenten, materiële en immateriële vormen. Muziek is zo’n immateriële vorm. Het carillon dreigt het dorp nu afgenomen te worden.

Alle bellen uitschakelen?
De argumenten die gebruikt worden snijden weinig hout.
– In het ontwerp van 1993 staat dat de muziekhamers, compleet met bronzen siermoeren, water- en stofdicht geconserveerd. Daarbij zal dus geen roestvorming plaatsvinden. Bronzen voorwerpen zullen bij oxidatie alleen groen verkleuren door het aanwezige koper, maar niet vastroesten.
– Klachten over geluid hebben kort na de installatie geleid tot aanpassingen aan de tijden waarop gespeeld wordt. Van acht uur s ’morgens tot zes uur s ’avonds kan nauwelijks sprake van overlast. Gaan we nu ook de twee carillons van Sassenheim stilzetten? Worden de bellen van spoorwegovergang nu uitgeschakeld? Komt er een verbod op het luiden van de kerkklokken?
– Een mechanische installatie dient onderhouden te worden. Als de hamers nu vastgeroest zijn is er sprake van een ontwerpfout en behoren de kosten mogelijk elders gedragen te worden.

Karakter Voorhout
Eerder is door de gemeenteraad uitgesproken dat het een speerpunt van beleid is om het eigen karakter van de drie kernen te respecteren. Het klokkenspel is een deel van het karakter van Voorhout geworden. Dat geldt voor de bewoners en alle bezoekers van Kerkzicht en Raadhuisplein.
De HKV adviseert de gemeenteraad en het college om de besluitvorming ten aanzien van het Voorhouts carillon te herzien. Bij die besluiten kan de nieuw te vormen gemeentelijke adviescommissie voor kunst en de Historische Kring Voorhout adviseren. De HKV wil ook in dit verband de bewaker zijn van de geschiedenis en het karakter van Voorhout.

Motie
Een motie van het CDA en Groen Links die oproept om het carillon nog dit jaar te reviseren werkveilig en in goede staat te brengen wordt door een meerderheid (13 stemmen vóór en 11 tegen). De motie roept ook op om een meerjarig onderhoudsplan te maken en de eenmalige kosten die de revisie met zich brengt ten laste van het overschot van de begroting van 2018 te brengen.
Hierbij is naar verwachting de toekomst van het carillon zeker gesteld.

Foto’s: Kees den Elzen, HKV.

Opname van de vergadering van 4 juli 2019. Op 12.15 minuten volgt de inspraak van de HKV. Onder de opname staat de vollige tekst.

Inspraakdocument voor de Raadsvergadering van 4 juli 2019

Kunst in de buitenruimte

Dank u wel voorzitter, dames en heren raadsleden. Ik sta hier als bestuurslid van de Historische Kring Voorhout, maar vooral als betrokken Voorhouter. Ik wil graag een gedicht met u delen van de Neerlandica en classica Ida Gerhardt dat ze in de donkere oorlogsjaren schreef:

Ik zag de mensen in de straten,
hun armoe en hun grauw gezicht, –
toen streek er over de gelaten
een luisteren, een vleug van licht.

Want boven in de klokketoren
na ’t donker-bronzen urenslaan
ving, over heel de stad te horen,
de beiaardier te spelen aan.

Valerius : – een statig zingen
waarin de zware klok bewoog,
doorstrooid van lichter sprankelingen,
‘Wij slaan het oog tot U omhoog.’

En één tussen de naamloos velen,
gedrongen aan de huizenkant
stond ik te luistr’ren naar dit spelen
dat zong van mijn geschonden land.

Dit sprakeloze samenkomen
en Hollands licht over de stad –
Nooit heb ik wat ons werd ontnomen
zo bitter, bitter liefgehad.

Tot zover de poëzie van Ida Gerhardt die in 1941 zo treffend de relatie tussen carillon en emotie vastlegde.

Voorhout heeft ook een klokkentoren, deel van het raadhuis dat in 1991 werd opgeleverd. In 1993 is de toren verrijkt met een klokkenspel, gegoten door de bekende klokkengieterij Petit & Fritsen uit Aarle-Rixtel. 23 bronzen klokken met een totaalgewicht van 892 kilogram. Volgens het ontwerp zijn de inwendige magneethamers compleet met bronzen siermoeren, water- en stofdicht geconserveerd. Kort na de installatie zijn er opmerkingen geweest over het carillonspel en het luiden van de uren ’s avonds laat. Nu worden alleen nog de uren van zes uur tot tien uur s ’avonds geslagen. Het carillon speelt op weekdagen alleen van acht uur ’s morgens tot zes uur s ’avonds.

Na de fusie heeft de gemeente Teylingen dus drie carillons, twee in Sassenheim en één in Voorhout. Ik kan u verzekeren dat het carillon door het grootste deel van de inwoners hogelijk gewaardeerd wordt.
Uw raad heeft in het verleden kunst in de buitenruimte uitgebreid besproken. Daarvoor is niet alleen gebudgetteerd maar wordt ook eindelijk een adviescommissie ingesteld.

Voorhout is niet bepaald rijk gezegend met kunst in de buitenruimte. Dit stukje kunst, ons carillon, lijkt nu zonder enig overleg weggenomen te worden. Met een knipoog naar wethouder van Kempen wil ik benadrukken dat kunst, net als erfgoed, niet alleen materieel is. Er bestaat ook immateriële kunst. En muziek hoort daar zeker toe.

De argumenten die nu gebruikt worden om het carillon buiten werking te stellen snijden weinig hout:

– Als de muziekhamers vastgeroest zijn, is er sprake van een ontwerpfout. Als ze zoals in de offerte staat, water- en stofdicht zijn geconserveerd zal er geen roestvorming plaatsvinden. Daarbij zullen bronzen voorwerpen bij oxidatie alleen groen verkleuren door het aanwezige koper, maar niet vastroesten.

– Klachten over het geluid is een ander genoemd argument. Aanvankelijke opmerkingen hebben destijds geleid tot het aanpassen van de tijden waarop het klokkenspel te horen is. Tussen acht ’s morgens en zes uur ‘s middags kan er toch redelijkerwijs geen sprake meer zijn van overlast.
Natuurlijk zal er links of rechts wel eens een opmerking gemaakt worden. Maar gaat u nu dan ook de carillons in Sassenheim uitschakelen? Gaan we ook verbieden dat de treinen piepend remmen voor een stop op het station? Worden de bellen van de spoorwegovergang uitgeschakeld?
Gaat u een verbod instellen om de kerkklokken te luiden?

– Dan zijn er kosten die niet begroot zijn. Als er sprake is van een ontwerpfout behoren die kosten mogelijk ergens anders.
Een mechanische installatie als een klokkenspel moet onderhouden worden. Als klankhamers zijn vastgeroest is op het onderhoud in de voorbije jaren mogelijke teveel bezuinigd.
Er is wat dat betreft nóg een overeenkomst met monumenten. Als een eigenaar zijn rijks- of gemeentelijk monument niet onderhoudt en daarna stelt dat herstel te kostbaar is, vraagt hij een sloopvergunning aan. Het college lijkt nu een zelfde weg te bewandelen.

Voorzitter ik sluit af. We stellen vast dat het speerpunt van beleid van de gemeente is om het eigen karakter van de kernen te respecteren.
Het klokkenspel is een deel van het karakter van Voorhout geworden. Dat geldt voor bewoners en voor alle bezoekers aan Raadhuisplein en Kerkzicht, die hier al dan niet toevallig, zijn als melodieën te horen zijn.

We doen een dringend beroep op u om de besluitvorming ten aanzien van het carillon te herzien. Betrek de gemeentelijke commissie voor kunst hierin en laat u adviseren door de Historische Kring Voorhout.
HKV is immers bij uitstek de bewaker van de geschiedenis en het karakter van ons dorp.

Dank u wel.